Circuitstickers: elektronische circuits uit kopertape

Circuitstickers zijn elektronische circuits uit kopertape gesneden met een vinylsnijder. Het is hele makkelijke en extreem goedkope manier om je eigen circuits te maken. In deze blogpost vind je meer informatie over hoe je deze techniek kunt gebruiken.

Het idee

Het is geen nieuw idee om met kopertape je eigen circuits te bouwen. Een tijd geleden bedacht ik dat je misschien wel kopertape zou kunnen snijden met een vinylsnijder. Het probleem was alleen het vinden van geschikte tape. De beschikbare opties zijn vaak erg duur. Te duur om met hele klassen te werken.

Uit frustratie heb ik toen gezocht naar andere manieren. Ik wilde met name de papieren circuits programmeerbaar maken met een ATtiny. (De ATtiny is een kleine en goedkope programmeerbare chip.) Dat werd uiteindelijk een techniek om circuits te zeefdrukken. Hier vind je de werkbladen. Het programmeren gebeurt met blokken, de drempel is zo heel laag.

Over dit materiaal heb ik met Jeannine Huffman en mede Fablearn Fellow Susan Klimczak contact gekregen. Zij zijn al veel langer bezig met dit soort materiaal en doen geweldig mooie dingen! Ze waren erg enthousiast over de ATtiny breakout. Tijdens Fablearn 2016 heb ik het ze mogen demonstreren. Tijdens dat gesprek zijn we er ook achter gekomen dat de inspiratiebron om met koper een papier aan de slag te gaan voor ons alledrie gelijk is. We zijn gegrepen door het haast poëtische werk van Jie Qi.

 

Susan is met het materiaal aan de slag gegaan en een paar maanden later kreeg ik een tweet waar ze de breakout in kopertape had gemaakt. Wat! Ze gebruikt dit om kleine kunstwerkjes met een boodschap te maken. Te gek! Het solderen bleek ook nog eens goed te werken. Wat een geweldig idee! Ze schreef er een heerlijk gedetailleerde blogpost over. (met tekeningen van Marten!)

Aangemoedigd door de enthousiaste tweets van Susan en nog meer overtuigd van de bruikbaarheid heb ik het idee nog een kans gegeven. De goedkope tape werd gevonden, deze blogpost is het resultaat.

Wat heb je nodig?

Maken gaat over spullen. Centraal bij deze techniek staat natuurlijk de vinylsnijder. Je zou overigens ook best ook met een scherp mesje circuits kunnen snijden. Je kunt met een vinylsnijder natuurlijk nog veel meer dan alleen circuits snijden. Stel je voor dat je T-shirts maakt met daarop de verschillende B- en T-cellen (betrokken bij onze afweer) en leerlingen een afweerreactie laat naspelen. Iets bedenken en later in je handen hebben is sowieso iets heel erg krachtigs. Eigenlijk zou er op elke school een vinylsnijder (PO en VO) moeten staan. Goedkoop en makkelijk in het gebruik. Het is de opstap naar digitale fabricage! Dat heeft zo z’n voordelen, verderop meer hierover.

Om het boodschappen doen makkelijker te maken heb ik hier een lijstje gemaakt. (neus vooral goed rond op internet)

Eenmalig aanschaf:
-vinylsnijder (bestel meteen een extra mesje)
-ATtiny programmer
-pincetten
-voeding (link Ali)
-verloopstuk voeding naar krokodillenbekken
-soldeerbout

Verbruik:
-kopertape 3mm, 5mm en 100mm breed
-transferfolie
-ATtiny
-DIP 8 voetjes
-SMD LEDS 1206
-soldeer

Tips en trucs

Het maken van een circuit bestaat uit vier delen:
– tekenen van het circuit
– uitsnijden in koper
– plakken en solderen
– programmeren van de ATtiny

Tekenen van het circuit
Je hebt een vector tekenprogramma nodig. Daar zijn er genoeg van te vinden. Ik gebruik Affinity Designer voor de ontwerpen en Adobe Illustrator om de vinylsnijder aan te sturen. ik bouw de ontwerpen op uit onderdelen en smelt ze op het laatst samen tot één vorm. Vergeet dat niet te doen anders worden alle onderdelen los uitgesneden.

Uitsnijden in koper
Teken met het ontwerpen niet teveel lijnen dicht naast elkaar. Dan wordt je kopertape kapotgesneden. Lijnen dunner dan 1,5 mm lopen kans om te breken tijdens het snijden.
Omdat we een rol van 100mm breed gebruiken kan je ontwerp maximaal 200mm (breedte van onze vinylsnijder) en 100mm groot zijn. Je hebt altijd wat verlies dus feitelijk nog iets kleiner.

Plakken en solderen
Na het pellen (lukt goed zonder pincet) breng je je ontwerp over met transferfolie. Je plakt het op gewoon papier.
Solderen is heel simpel. De punt van de soldeerbout op de kopertape zetten, even wachten daarna soldeer erbij. Om het voetje en de SMD vast te solderen begin ik met een plasje soldeer op de plek waar ze moeten komen. Daarna leg ik het voetje of SMD LED (pincet gebruiken) op z’n plek. Even de soldeer weer verwarmen en alles vloeit zo aan elkaar.

Het is handig om van wat reststukjes een teststrookje te maken met SMD ledjes erop. Zo kan je alle LEDjes even testen voordat je ze op hun plek soldeert. Je kunt ze daarna vaak ook nog goed testen door even de krokodillen klemmen op de goede plek te houden. Dit kan je al doen zonder dat je een ATtiny hebt geplaatst.

Deze diashow vereist JavaScript.

Programmeren van de ATtiny
Wanneer je nog nooit iets via Arduino IDE hebt geprogrammeerd is dit best een drempel om te nemen. Je moet er één keer doorheen. Het is echt allemaal te doen maar het kost tijd en aandacht. Vraag anders hulp, er zijn echt wel mensen met Arduino-ervaring in de buurt. Je kunt ook een naburig FABlab, bibliotheek of makerspace bezoeken. We hebben in ons land de grootste dichtheid aan FABlabs ter wereld.

Voor het gebruik van de ATtiny programmer volg je deze handleiding.

Waarom?

Misschien is dit niet het beste startpunt om met maken aan de slag te gaan met Maker Education. Ik denk wel dat het veel te bieden heeft om dit te gebruiken binnen je les. Hier zijn wat redenen waarom ik enthousiast ben (viel het al op?) over deze techniek:

Puzzelen
Zoals elke ontwerp- of maak-opdracht heb je te maken met grenzen. Ik denk dat die grenzen heel erg helpen met het creatieve proces. Hier is de ruimte voor je ontwerp beperkt, de ATTiny is best krachtig maar heeft toch ook maar een eindig aantal mogelijkheden. Bij het maken van mijn prototypes ben ik veel aan het puzzelen geweest. Hoe krijg ik voor elkaar wat ik wil? Denken, proberen, weer denken…Dat is een krachtige motor om te leren. Het geeft focus.

Wat mij weer opviel is dat het niveau van begrip echt anders is dan wanneer ik iets van papier tot me neem. Toen ik het schema (voor het charlieplexen) aan het ontwerpen was snapte ik pas echt hoe het werkt. Van papier dacht ik al begrepen te hebben. Fout.

Divers
Zoals vaak met maken kan je het op verschillende manieren inzetten. Je kunt het gebruiken om een techniek te leren. Te leren programmeren, leren een elektronica schema te maken (en begrijpen). Maar je kunt het ook creatief gebruiken. Wat zou je ermee in jouw vak kunnen doen? Met LEDjes het metrum van een gedicht op papier laten aangeven? Leerlingen verzinnen meestal hele onverwachte dingen wanneer ze de ruimte krijgen.

Al is de ATtiny heel klein (tiny, duh..) is er best veel mogelijk! De pinnen zijn aanrakingsgevoelig, je kunt over alle pinnen PWM (waarvan drie software matig) doen. Met Charlieplexing kun je meerdere LED’s aansturen. Kortom er is best wat mogelijk. Aan het einde van deze post staan wat bronnen over de verschillende mogelijkheden van de ATtiny. Ik laat ze hier omwille van de leesbaarheid verder weg.

Het is natuurlijk ook heel goed te combineren met karton. Een ATtiny, een servo, Make Do en karton. De mogelijkheden!

Itereren
Dit is denk ik een heel krachtig punt. Doordat we gebruik maken van digitaal fabriceren kun je snel je idee, je prototype, in handen hebben. Je komt er snel genoeg achter of je idee werkt. Dat is het leuke van maken. Je concepten en ideeën worden echt getest. Klopt het niet? Dan, en nu komt het, heb je binnen minuten een nieuw prototype in je handen. Dit is het grote voordeel van digitaal fabriceren. Het verschuif meer van maakvaardigheden naar denkvaardigheden. Paulo Blikstein noemt het “The Democratization of Invention“.

Dat wil niet zeggen dat maakvaardigheden niet ook belangrijk zijn. Maar om iets te leren begrijpen is het sterk interende karakter van digitale fabricage van grote waarde.

Goedkoop
Wat is goedkoop? Maken kost geld. Het is niet anders. Wat ik hier mooi vind is dat je voor rond de euro een werkend project hebt. Dat zou je aan leerlingen kunnen meegeven. Wanneer ze de chip hergebruiken kan je voor een paar centen meer weer een nieuw project maken. Het is dus letterlijk centenwerk. Ik ken weinig technieken die zo goedkoop zijn.
Ook de eerste aanschaf is erg overzichtelijk. Voor rond de €500 ben je onderweg en kan je nog veel meer dan alleen circuitjes maken.

Toegankelijk
Je las het al tussen de regels. Het 2D tekenen, het programmeren, het gebruik, de vinylsnijder, het is allemaal heel erg laagdrempelig. En omdat het goedkoop is kun je het ook nog herhalen en op verschillende plekken inzetten.

Daarnaast is de #makered gemeenschap heel erg open. Hulp is nooit ver weg.

Verdere ideeën

Via twitter kreeg ik de tip om ipv van een ATtiny een ESP8266 module te beruiken. Iets duurder maar (€1,75 ipv €0,85), veel krachtiger, meer pinnen en WiFi.

Je zou ook heel goed de microbit als brein kunnen gebruiken. Dan kan je met krokodillenklemmen je ontwerp zo aansturen. Meegeven aan huis is dan wel wat lastiger.

Omdat de circuits te buigen zijn opperde Susan om er armbanden van te maken. Je kunt met een knoopcel van 3V de van stroom voorzien. Het fijne is dat je je circuits ook gelijk als ontwerp kunt gebruiken. ik zie mooie patronen voor me met LEDjes ertussen.

Ik zit te spinnen om iets te doen met de touch mogelijkheden van de ATtiny. Je circuit kan dus ook aanrakingsgevoelig zijn. Er zit een mooie opdracht in. Misschien iets met de celonderdelen aanraken waarna een lampje gaat branden bij een tekst die de functie uitlegt.

Hoe zou jij deze techniek willen gebruiken? Laat het me weten. Bijvoorbeeld met een tweet met #circuitstickers.

Zoals altijd, commentaar, aanvullingen en verbeteringen, het is allemaal welkom!

Per-Ivar Kloen
@___pi

 

Handleidingen voor papieren circuits en veel voorbeelden van code. klik 

Blogpost over Charlieplexing, een techniek om meer LEDs aan te sturen dan er pinnen zijn. klik

Nog meer ideeën met goedkope materialen, veel handleidingen. klik

Goudmijn aan ideeën en technieken! Pas op! Geeft maakjeuk. klik

Hier een map met een aantal van de ontwerpjes. klik

Maakfestival Onderwijs komt eraan!

Leuk nieuws! We hebben zojuist gehoord dat we in 2018 een waanzinnig mooi maakfestival mogen gaan organiseren, met een stevig onderwijsprogramma, inspirerende projecten voor in de klas en internationale sprekers uit de Maker Education. Ons plan is als een van de drie door het Ministerie van OC&W geselecteerde voorstellen uit de bus gekomen.

Het maakfestival toont het beste dat Nederland Maakland te bieden heeft. Van DIY-uitvindingen (Do-It-Yourself) tot cutting edge technologische ontwikkelingen. Van beginnende maker tot professional. En talloze best practices vanuit alle onderwijsniveaus. Het is een viering van ons mooie onderwijssysteem en de creatieve, technische maakindustrie die Nederland rijk is. En biedt een krachtige impuls om die sectoren te verbinden en te versterken.

3D-printen, robots maken en besturen, hacken, installaties bouwen, exposities, workshops, masterclasses, Maak-Challenges, rondleidingen, demo’s, lezingen, discussies, ontmoetingen en live entertainment. Professionals vanuit het onderwijs, uitvinders, doe-hetzelvers, ambachtslieden, wetenschappers, kunstenaars, makers, leerlingen en studenten laten zien wat ze maken en delen ideeën, kennis en kunde.
Met als doel: het onderwijs te inspireren om maken, creativiteit en de technologie van de 21e eeuw een plaats te geven in de hele onderwijsketen.

Het evenement is ontwikkeld door een consortium van partners uit het onderwijs, bedrijfsleven, bibliotheken, maker movement, media en festivalorganisaties.

De partners zijn:
Fabklas
Frysklab
Stichting Fablab Benelux
Hogeschool Arnhem Nijmegen
Maker Festival Twente
Amsterdam Maker Festival
Eindhoven Maker Faire
Future Flux Festival
Ultimaker
Klooikoffers
Waag Society

Een robot. Of niet.

Tijdens de tweede dag dat ik bezig was met dit project, daagde het me plotseling. Ik maak een robot! Even zoeken op Wikipedia:

Een robot is een programmeerbare machine die verschillende taken uit kan voeren. Hierin verschilt hij van een numerieke machine, die is geprogrammeerd voor één taak. In de praktijk betekent het dat een robot voor verschillende toepassingen kan worden ingezet, waar een numerieke machine slechts één (deels variabele) taak kan uitvoeren. Een robot kan soms zelfs van grijper wisselen, om verschillende taken uit te kunnen voeren. De robotica is de tak van de wetenschap die zich met het ontwikkelen en bestuderen van robots bezighoudt.

Mm. Misschien is toch gewoon een numerieke machine. Hoe dan ook. Ik maakte weer eens iets. Ik schreef er een Instructable over. die je hier kunt lezen. Daarin staat hoe je er zelf ook een zou kunnen maken. Er zijn er echt die dat willen. Kijk maar hieronder (van Facebook).

Een andere reactie was: “Je hebt zeker teveel tijd?” Ik had dat wellicht uitgelokt want ik schreef dat de rust van de eerste dagen van de vakantie me dit hadden opgeleverd. Maar eigenlijk ijshut precies andersom. Ik heb te weinig tijd. Het maken van zo’n apparaat, dat, daar is geen twijfel over mogelijk, geen echt nut heeft, doet een heleboel met me. Ik doe dat graag. Heel graag. Drie dagen, bijna alleen in een lege school met alleen maar piepende, knarsende en vastlopende apparaten om me heen, geen tijd nemend om koffie te halen, een oud broodje knagend, terwijl ik met mijn andere hand code zit in te voeren. Waarom?

Het antwoord daagde me ongeveer op hetzelfde moment dat ik realiseerde dat ik een robot aan bouwen was. Ik heb er zoveel plezier in vanwege drie dingen:

  1. Het is heel fijn om eens wat langer aan een ding bezig te zijn
  2. Het is heel plezierig om eens wat echt af te kunnen maken, een eindproduct te kunnen opleveren.
  3. Het is lekker om weer eens wat te leren, om je vast te bijten in iets en daar, met alle tegenslagen die je ook hebt, gelouterd uit te komen.

Het geleerde/het plezier

Puntsgewijs een aantal zaken die ik geleerd heb en waar ik plezier aan heb beleefd:

  • Maken met iemand (lees Rolf) in de buurt die iets beter kan maken, is een zegen. Even wat kunnen vragen, gewaarschuwd worden voor valkuilen, andere zienswijzen, ervaringen horen, allemaal helpt het niet alleen praktisch maar het geeft ook wat vertrouwen in de goede afloop.
  • Wij zeggen vaak tegen mensen die met Maakonderwijs aan de slag willen: “Gewoon beginnen!” En: “Ga zelf lekker eens wat maken.” En ondertussen vergeten wij zelf dit ook wel een ste doen en zien we op tegen een groot project. Niet doen. Gewoon durven en het aangaan. Natuurlijk heb ik, zoals elke maker, een kast vol geniale maar niet afgemaakte maakproducten. Maar soms lukt er een, en de euforie en die dat oplevert is heel plezierig. Verder leverde het me ook weer nieuwe inzichten op (die je nu leest) die ik weer kan gebruiken elders in het onderwijs.
  • Lang achter elkaar aan een ding bezig zijn, levert heel veel op. Het heeft me weer aan het denken gezet. Tegenwoordig ligt de focus in het onderwijs weer steeds meer op “gewoon lesgeven“, Directe Instructie, geen gedoe of “onwetenschappelijke flauwekul”. Mensen die vorig jaar nog dweepten met keiharde onderwijsvernieuwing zijn de conservatieven van dit jaar. En ik begrijp dat goed, ik geloof ook erg in de expert, en dat je geen maffe experimenten met de leerlingen moet uitvoeren. Er zijn een heleboel charlatans die om heel uitlopende redenen het onderwijs willen kantelen. Daar heb ik ook niks mee. Maar ik moest denken aan wat mijn oud-leerling tijdens zijn TEDx talk in Delft zei: “Vier dagen school, een dag maken wat je wil.” Het zou voor mij een zegen zijn, echt goed werken. Ik ga dekomende tijd eens nadenken of dit voor alle leerlingen geldt.
  • De beschikking hebben over gereedschap en materialen is een voorwaarde. Drie dagen heb ik opgesloten gezeten in de Maker Space van mijn school: De Populier in Den Haag. Met tot mijn exclusieve beschikking: een 3D-printer, een lasercutter, allerhande handgereedschap, een soldeerbout, heel vee electronica-spullen, lijm, etc. Ik durf wel te stellen dat wij de best geoutilleerde School Maker Space hebben in het land. Zonder kan zeker ook. Maar wanneet je iets maakt, of, beter, iets laat maken, dan moet je er dus proberen voor te zorgen dat datgene wat je nodig hebt, er is. Dat betekent dus ook dat als je iets laat maken, je moet doormaken of in ieder geval doordenken wat er gaat gebeuren. Ik realiser me dat dit toch echt een lastige kan zijn als je maakonderwijs wil gaan geven. Het kost tijd om zoiets voor elkaar te krijgen en het verdient continue zorg.
  • Ik was en ben sceptisch over het gebruik van 3D-printers in het onderwijs. Ik denk nog steeds dat je, zeker als basisschool, je weinige geld beter kunt besteden aan ander gereedschap. Lees mijn opiniestuk daarover hier en (nog helderder) Marten Hazelaar’s illustratie daarvan hier. Maar! Een van de argumenten tegen het gebruik van een 3D printer is een beetje minder heftig geworden. Ik ben namelijk begonnen met 3D ontwerpen in Tinkercad. En dat is zo langzamerhand een programma dat toegankelijk is voor “normale mensen”. Het vergt enige hulp van een expert en wat tijd maar dan kun je toch best aardige dingen maken die ook goed printbaar zijn. Let op: ik denk dat het voor een leerling van de basisschool nog steeds wat hoog gegrepen is om iets te maken dat echt iets doet. Een huisje, een auto oid, dat gaat nog wel. Maar een nuttig ontwerp zoals bij mij de knop, vergt vaardigheden die denk ik wat ver staan van een gemiddelde basisscholier. Er zullen er overigens heus wel een paar zijn die het wel kunnen. Dus: ik zie kansen. Verder blijft het een ingewikkeld apparaat dat meer liefde nodig heeft dan menig school kan geven en is ie ongelooflijk traag. Nog steeds. Maar in je eentje gaat het dus wel. Ik hoop dat het een opstapje is naar en volwassen 3D ontwerp programma als AutoDesk Fusion 360. We gaan het zien.
  • Coderen, programmeren: hoera! Iets typen op je scherm, op verzenden drukken en dat een apparaatje dan gaat doen wat jij wil. Het is natuurlijk geen magie, sterker nog, het is wellicht het tegenovergesteld: doordat je zo precies moet werken (vergeet maar eens een “;”) weet je exact wat er gebeurt. Maar een feest was het wel, het moment dat ik in het ritme van het draaien van de servomotor voor het eerst “Vader Jacob” herkende. Laat staan het moment dat ik, op woensdagmiddag om een uur of twee, alleen op De Populier samen met de ploeterende roostermakers, voor het eerst de muziek hoorde. Als Sander Dekker toen even uit zijn toren in de binnenstad van Den Haag keek (wij hebben een directe zichtlijn op het Ministerie van Onderwijs) had hij me kunnen zien stralen. Er wordt veel gesproken, en terecht, over het nut van programmeren. Elk jaar horen we de noodklok over het schrikbarende tekort aan programmeurs en dat is inderdaad niet mooi. Maar als je mij vraagt of leerlingen zouden moeten leren programmeren dan zeg ik: “Ze moeten zeker allemaal eens de kans krijgen om dit te doen.” Het zet namelijk een deur open waarachter prachtige dingen te maken zijn. En dat mag je, vind ik, de leerlingen niet ontzeggen. Het is op zijn minst een gereedschap dat waar we hen de beginselen van moeten laten zien en ze mee laten werken. Zoals ik ook vind dat je een hamer moet kunnen hanteer, een boormachine en dat je 2D moet kunnen tekenen in een tekenprogramma op de computer en je Excel enigszins moet kunnen gebruiken. Maar met name de fysieke verbinding tussen het typen op je toetsenbord, het weergeven van je code op je scherm en het uiteindelijk laten bewegen van een motortje (of het aanzetten van een lampje, het maken van een geluidje) is extreem bevredigend en leidt to, en dat willen we natuurlijk, een behoefte om daar verder mee te gaan, om meer te leren.
  • Wiskunde is mijn (ietwat geheime) liefde. Nu heb je bij een project als dit vooral veel aan goede rekenskills. De juiste plek zoeken voor een gaten het doosje voor het vastzetten van de servomotor m.b.v. de datasheet vergt vaak wat getallenwerk. Maar! Bij het ontwerpen van de adaptor tussen de servomotor en de draaiknop kwam een beetje elementaire wiskunde goed van pas. Het was namelijk zo dat de knop, die ik volledig moest namen voor mijn ontwerp, inkepingen heeft, die, bij nauwkeurige bestudering, een deel van een cirkel zijn. Geen halve cirkel, maar een kleiner deel. In Tinkercad werk je met geometrische figuren die of optellen of aftrekken van je design. In dit geval moest ik dus een deel van een cilinder aftrekken van een grote cilinder. Maar om dit netjes en zorgvuldig te doen, het moet namelijk wel passen natuurlijk, is het noodzakelijk om de straal/diameter van de cilinder die je er af gaat trekken, te weten. Maar die is niet direct meetbaar. Ik kon wel, met de schuifmaat (wat een fijn apparaat is dat!) de diepte en de breedte van de inkeping meten. En daarna had ik dus een beetje wiskunde nodig!
  • Nooit af is goed. Rolf, die heel veel weet, wees me, bij het maken van de swagometer, al eens op een fenomeen dat iedereen die iets ingewikkelds maakt wel kent maar wellicht niet onder de juiste naam: feature creep. Wikipedia zegt:

    Feature creep, creeping featurism or featuritis is the ongoing expansion or addition of new features in a product,[1] especially in computer software and consumer and business electronics. These extra features go beyond the basic function of the product and can result in software bloat and over-complication, rather than simple design.

  • Als het werkt, denk je snel:”Als ik dit dit er nu bij doe, dan wordt het nog beter. je kan je daarin verliezen en ooit een eindproduct maken. Dat heb ik niet gedaan en dat is ook niet verstandig. Maar af is ie niet. Er kunnen nieuwe liedjes in (net bedacht ik dat een toonladder ook wel mooi is), of hij kan aan het begin even zijn range laten horen. Verder zou ik de robot wellicht willen uitbreiden met een volumeregelaar, misschien moeten er twee naast elkaar staan of beter drie, dan kunnen ze akkoorden spelen, een slidegitaar solo maken? Afijn. Teveel om op te noemen. En dat is leuk. Een open eind houden, het nooit afmaken.

Ik zou nog wel even door kunnen gaan (een soort feature creep voor blogposts) maar dat ga ik niet doen. Wat ik in ieder geval weer, tot mijn groot genoegen, aan den lijve heb ondervonden, is dat ik veel geleerd heb. En dat ik dat dus heel leuk vind.

ABC van het Maken

Met bijzonder veel trots presenteren we de film over Maken in het onderwijs en daarbuiten. We hebben dit gemaakt met het Platform Maker Education i.s.m. Mediawijzer.net. Bekijk de film maar eens en deel hem als je ook vindt dat kinderen meer moeten gaan maken!

Naast de film hebben we ook een website gemaakt. Op deze website kun je enorm veel informatie vinden over maken. Je kunt in contact komen met makers, scholen die al maken etc. Kijk maar eens op https://abcmaken.nl

Vanaf 23 mei start de Maakweek. Klik hier voor de vele activiteiten die in het hele land worden georganiseerd. Deel je werk met de hashtag #watmaakjij (Twitter, Instagram, Facebook, YouTube)

Check (en abonneer je op) het Platform Maker Education Channel op YouTube. Met veel Making Of’s.

Kinderen willen maken in het onderwijs!

Maakweek: 22 t/m 28 mei
Heel Nederland maakt! Doe mee of organiseer zelf een activiteit.

We leven in een wereld die bol staat van technologie en steeds sneller digitaliseert. Het is daarom van belang dat kinderen naast programmeren, ook andere vaardigheden meekrijgen die horen bij de 21ste eeuw: van oplossingsgericht denken tot ondernemen en samenwerken. Maakonderwijs kan daarbij helpen. Door iets te maken leer je problemen oplossen, de wereld beter begrijpen én deze beïnvloeden. Belangrijke skills dus. Daarom organiseert Platform Maker Education in samenwerking met Mediawijzer.net een campagne voor meer maakonderwijs in Nederland. En jij kunt meedoen!

ABC van het Maken film + website 
We lanceren op 16 mei een campagne film waarin jongeren zélf het gehele alfabet fabriceren met allerlei bijzondere maaktechnieken. Iedereen die na het zien van de film direct aan de slag wilt kan terecht op abcmaken.nl (nog niet online), deze website wordt een visueel woordenboek dat je wegwijs maakt in de wondere wereld van het maken. Word je al nieuwsgierig?

Sluit je aan bij de campagne en word partner
Hoe meer scholen, onderwijsinstellingen, bibliotheken, musea en maakplaatsen meedoen aan de campagne, hoe beter. Ook andere organisaties die maakactiviteiten willen organiseren zijn natuurlijk meer dan welkom. Alle partners worden met naam en website vermeldt op abcmaken.nl.

Deel de ABC van het maken campagne film
Je kunt meedoen door de film vanaf 16 mei actief te delen via nieuwsbrieven, social media en je website(s). Wij leveren de film, een pakketje vol met leuk promotiemateriaal en handige instructies. Super easy!

Organiseer een maakactiviteit tussen 22-28 mei
Wil je ook een maakactiviteit organiseren? Laat je inspireren door bestaande projecten. Maak bijvoorbeeld Automata, een Bristlebot of een papieren circuit. Alle events worden opgenomen in de agenda op de website.

Ik doe mee met ABC van het Maken.

Een oproep aan makend Nederland
Deel vanaf 16 mei jouw meest fantastische lego creatie, zelfgemaakte robot, mislukte soep, geniale muziekstuk, geprogrammeerde app, zelfgefabriceerde meubels en alles daar tussen in, onder de hashtag #watmaakjij. Ken jij andere makers? Nodig hen uit hetzelfde te doen. Zo laten we samen zien dat iedereen een talent voor maken heeft.

Wees creatief met gifjes, foto’s en filmpjes! Alle maakprojecten met de hashtag #watmaakjij worden automatisch verzameld op abcmaken.nl. Nog wat inspiratie nodig? Dan hebben we hier een heleboel goede tips waar je direct mee aan de slag kunt. Veel plezier!

ABC van het Maken is een initiatief van Platform Maker Education
(FabKlas / Frysklab / Waag Society) in samenwerking met Mediawijzer.net 

Maakweek Noord-Brabant

Wij gaan in Brabant het MAAKonderwijs goed op de kaart zetten. Daarom organiseren wij in de week van 13 tot en met 17 juni 2017 de MAAKweek; een week waarin wij allerhande activiteiten organiseren om docenten, leerlingen, ouders maar ook bibliotheek professionals  kennis te laten maken met maakonderwijs of hen hierin verder te ontwikkelen. De activiteiten worden georganiseerd in samenwerking met Waag Society, Cinekid en de Brabants bibliotheken en vinden plaats op diverse inspirerende locaties in Brabant.

Wil je meer informatie over één van de programma onderdelen en je direct aanmelden? Klik dan op één van onderstaande links:

Deze pagina wordt de komende weken ook gevuld met activiteiten die bij bibliotheken en partners worden georganiseerd, om zo ook Maakonderwijs een boost te kunnen geven.
Meld jouw activiteit(en) hier aan en wij vermelden deze op deze website.

Eindhoven Maker Faire

Eindhoven Maker Faire groeit hard en verhuist naar het Klokgebouw op Strijp-S

De Eindhoven Maker Faire groeit in 2017 naar meer dan 200 nationale en internationale makers die op 2 en 3 september de nieuwste creatieve en technologische ontwikkelingen presenteren. Door het succes van de derde editie, zal het festival dit jaar flink opschalen op een nieuwe locatie: het Klokgebouw op Strijp-S in Eindhoven. Het concept blijft hetzelfde: onbeperkt plezier en creativiteit, twee dagen vol vindingrijkheid: Eindhoven Maker Faire 2017.

René Paré, directeur van Eindhoven Maker Faire, vertelt blij te zijn met deze stap. “Eindhoven mag enorm trots zijn op de komst van deze eerste nationale, volwaardige Maker Faire. Vorige week hebben we de officiële licentie van ‘Featured Maker Faire’ bemachtigd, waardoor we onderdeel uitmaken van de wereldwijde Maker Movement. We gaan daardoor eindelijk meespelen met paradepaardjes als Parijs, Nantes of Rome. De keuze voor het Klokgebouw op Strijp-S was daarmee voor ons een logische zet. Dit is bij uitstek dé plek in Eindhoven om een grootschalig festival te organiseren.”

Op 2 en 3 september laten we de magie van het maken zien tijdens een ontdekkingsreis in de wereld van de creativiteit.” aldus René Paré. “De Eindhoven Maker Faire is een festival waar allerlei soorten makers hun ideeën delen en hun onstuitbare enthousiasme overbrengen op het publiek dat bestaat uit kinderen, ouderen, studenten, start-ups, expats, lesgevende en onderzoekende mensen.” Dat zorgt voor een mooie mix aan creatieve makers die zich bezighouden met thema’s als steampunk, vechtrobots, powertoolracing, modelmakers, drones, knotsgekke voertuigen en pratende robots. Het zelf doen staat hierbij voorop; je kunt meedoen aan tientallen workshops, urban mining, leren solderen of zelfs coderen.

Call for Makers
Makers kunnen zich vanaf nu aanmelden om hun project te laten zien op dit internationale podium. Aanmelden is mogelijk via www.eindhovenmakerfaire.nl tot en met 30 juni 2017.

Tickets
Tickets zijn vanaf nu op www.eindhovenmakerfaire.nl verkrijgbaar tegen gereduceerd tarief

  • Kinderen tot 6 jaar: gratis entree
  • Jeugd 6 t/m 17 jaar: €5,00
  • Volwassenen: €10,00
  • Familietickets: €20,00.

Wil je op de hoogte blijven? Zet jezelf dan op aanwezig voor het Facebook event!

MEER INFO & TICKETS

Klik hier voor een beeldimpressie van De Maker Faire 2016!

Nieuwsgierige kinderen leren meer

Een prachtig verhaal over Makende leerlingen in een Schakelklas en in een Plusklas op de kleurrijke Amsterdamse basisschool de Regenboog.

Dit artikel is geschreven door Carla Desain zelfstandig (onderwijs)journalist en dit artikel is eerder gepubliceerd in: Vives, onderwijsinnovatie en ICT (maart/april 2017)

“Jij hebt echt zelfvertrouwen. Als iets niet meteen lukt, zeg jij: ‘Ik probeer het nog eens. Het komt vast goed; ik ben sterker dan het materiaal’. Dat vind ik bijzonder.”

Klik hier voor het hele artikel.

Scratchpapier: gènag voâr wènag!

Zoals veel mensen inmiddels wel weten is de Tinkering Studio een geweldige plek om materiaal vandaan te halen. Koop dit boek maar eens. Dat kan je blind doen, je krijgt geen spijt. Ook het blog is interessant om te volgen. Hier worden vaak ideeën en in de woorden van Ryan, “half baked prototypes” gedeeld. Geïnspireerd op de het #scratchpaper idee hebben we zelf ook een “half baked prototype” om te delen. Het is een iteratie van het #scratchpaper idee. We noemen het Scratchpapier (downloaden!) al staan we open voor andere suggesties. Let op! Het is een prototype!

Idee

Het idee is materiaal te maken waarmee leerlingen/kinderen aan de slag kunnen om iets interactiefs te maken. Met de computer iets in de wereld laten gebeuren. De Engelse term is ‘physical computing”. We weten even geen goede Nederlandse term. Zoals wel vaker mikken we daarbij op goedkoop en toegankelijk materiaal dat op veel manieren kan worden gebruikt. Het is een bonus wanneer het makkelijk deelbaar is. We geloven erg in delen. Ideeën bouwen op ideeën.

Het #scratchpaper materiaal van het exploratorium voldoet aan onze eisen, goedkoop, divers en toegankelijk. Maar wellicht niet toegankelijk genoeg. Je zou kunnen zeggen dat bij “physical computing’ de legostenen een digitaal en een fysieke kant hebben. In dit geval een standaard elektronisch onderdeel met een stukje code. Die twee dingen brengen we samen op één stukje papier. We hopen dat leerlingen zo alle losse onderdelen leren kennen en gaan combineren om de dingen naar hun eigen hand te zetten. Wanneer dat lukt kunnen ze dan daarna met papier/hout/karton hun eigen projecten gaan bouwen. Van geleide instructie naar constructionisme.

We hopen, wanneer het goed werkt, het langzaam uit te bouwen naar meer onderdelen, meer talen en andere platforms. Binnenkort komt er van hetzelfde blad ook een Micro:bit versie. Dit handige en sexy apparaatje neemt een aantal nadelen die we verderop zullen tegenkomen, weg. Nu niet gelijk stoppen met lezen, het is heel leuk!

 

Materiaal

Het is simpel, je kunt (dit eerste deel) van het werkblad uitprinten. Het werkblad is gelijk de bouwinstructie. Iets zwaarder papier is wel aan te raden. Waar bijvoorbeeld kopertape staat, tape je daadwerkelijk kopertape. Waar een ledje staat, plaats je een ledje.

De tekeningen zijn naar tuurlijk weer van Marten. Ik vind ze weer geweldig en ben daar gelukkig niet alleen in.

Door de tekeningen heeft het een wat minder technische uitstraling, dat zei een eerste testgebruiker ons. Daar zijn we blij mee! Dat is precies de bedoeling. Dit materiaal is niet bedoeld om te leren programmeren maar voor alle leerlingen om ideeën echt te maken.

Het materiaal mag natuurlijk vrij gebruikt worden mits niet commercieel. We horen heel graag hoe het werkt en ook hoe het niet werkt! Ideeën voor andere onderdelen, ideeën voor gebruik, ervaringen, we horen ze allemaal heel graag!

Benodigdheden
Om dit materiaal te gebruiken heb je de volgenden dingen nodig:

  • Trilmotoren
  • LEDjes
  • Piezo-elementjes
  • Dik papier (160gr)
  • Kleurenprinter
  • Kopertape
  • Krokodillen snoertjes
  • Soldeerbout
  • Soldeer
  • Arduino

Gebruik

Dan nu het saaie stuk. Wat moet je doen om hiermee met je leerlingen aan de slag te gaan? Allereerst maak je natuurlijk zelf een setje voordat je dat de leerlingen laat doen.

Je kunt het werkblad op verschillende manieren gebruiken:

– alle onderdelen losknippen en de codekanten als een waaier verzamelen
– de strookjes (horizontaal) uitknippen en over de middellijn vouwen. Zo heb je een code kant en een elektronica kant.
– Stroken horizontaal knippen waarna je van boven naar beneden alles aansluit en probeert.

Probeer wat!

Solderen

De onderdelen worden op de kaartjes gesoldeerd. Wanneer je nog nooit hebt gesoldeerd kun je online wel een instructie vinden hoe het moet. Deze van vrolijke maker Ynze van der Spek bijvoorbeeld. Bekijk ook het andere materiaal van Ynze!

Zolang je met de soldeerbout op de kopertape blijft gaat het niet fout. Het is echt heel makkelijk. Soldeerbout 21…22…23…op de plek die je wil solderen, soldeer erbij, vloeien en klaar. Tape anders gewoon wat stukjes kopertape op een papiertje en probeer het uit!

Elektronica

De elektronica kun je bij de lokale winkel halen waarbij je vaak advies krijgt en de spullen direct in huis hebt. Wanneer je weinig ervaring hiermee hebt is dit een goed startpunt. Veel winkels helpen je graag op weg. Je kunt de onderdelen ook via internet bestellen. Dit is veel goedkoper maar je weet ook niet zeker wat je krijgt en het kan soms weken duren.

We lopen de onderdelen even langs.

LEDje

LEDjes zijn er in alle soorten en maten. Koop vooral simpele leds. Een ledje heeft twee pootjes, een lange en een korte. De korte moet aan de min (GND) en de lange aan de (+), in dit geval een pin aan de arduino. Een ledje in spagaat heeft de neiging om om te vallen. Je zou een knikje halverwege het elk pootje kunnen doen, als een platte letter W. Zo blijft het LEDje makkelijker staan.

Trilmotor

Je kunt verschillende motortje nemen maar de platte hebben als voordeel dat er een sticker aan de achterkant zit. Om te solderen moet je de draden een beetje ontdoen van hun isolatie. Dat gaat met een hele goede striptang zelfs heel slecht. Je kunt met een hete soldeerbout heel makkelijk wat isolatiemateriaal wegbranden. Hoe je de draadjes aansluit maakt niet uit. Netjes is het om de rode aan de pin te doen en de blauwe aan de min (GND).

Piezo-element

Het piezo-element heeft vaak ook twee dezelfde kleur draden eraan. De buitenste ring moet aan de min (GND) en de binnenste aan een analoge ingang op de arduino (A0). Het piezo-element neem druk waar, hoe harder je drukt hoe meer signaal. Binnen scratchX lopen de waarden van 0 tot ongeveer 100.

Tussen de plus (A0) en de min (GND) zit een weerstand. Weerstanden verschillen in waardes die je kunt vinden door te kijken naar de gekleurde ringen. In dit fijne filmpje van Rob van Bakel wordt het uitgelegd. Wij gebruiken een 1M Ohm weerstand (bruin-zwart-groen). Minder kan ook maar dan neemt het bereik af. Dit onderzoeken met verschillende weerstanden is op zichzelf al een leuke opdracht.

Krokodillensnoertjes

Om de kaartjes aan de arduino vast te maken kan je een arduino op een plankje maken waarna je de pinnen verbindt aan spijkers.

IMG_6394

Wat ook kan is deze speciale krokodillensnoetjes kopen. Dat kan hier. De laatste optie is dat je simpelweg een snoertje doormidden knipt waarna je de uiteinde een beetje soldeert.

 

Software

Dit is het rotste onderdeel, de software. Je moet hier één keer doorheen. Wanneer het eenmaal werkt blijft het vaak goed werken is mijn ervaring. We maken gebruik van Arduino en ScratchX. Even volhouden dus!

ScratchX

Ik weet dat er allemaal andere opties beschikbaar zijn toch kies is voor het online ScratchX. Dit lijkt het meeste op Scratch en geeft bij mij de minste fouten/heeft de minste bugs. Dat het zo op Scratch lijkt is prettig omdat je dan de ervaringen met dit programmeren weer direct ergens anders kunt gebruiken. Wanneer je bijvoorbeeld aan de slag gaat met een makeymakey (wat sowieso goed met dit materiaal combineert). Het is wel online.

Om ScratchX te gebruiken moet je een plugin installeren. Dat doe je door naar deze pagina te gaan en de geschikte plugin te installeren. Wanneer het gelukt is moet het ‘lampje’ van rood naar oranje zijn veranderd. Nu verder met de Arduino.

Arduino (firmata)
De Arduino wordt gebruikt om te communiceren tussen de computer en de buitenwereld. De firmware die dit mogelijk maakt heet firmata. Anders dan bij het gewone gebruik van een Arduino blijft de Arduino aan de computer verbonden. Dit is dan ook gelijk het nadeel. Je hebt computers nodig om de projecten te laten werken.

Wanneer je nog nooit met een Arduino hebt gewerkt is het misschien een idee eerst eens het “Hello World” van de physical computing te doen, Blink. Begin hier!

Om te communiceren met ScratchX moet de firmata firmware op de Arduino komen. Zie hier voor een goede handleiding.

Wanneer de Arduino is verbonden met de computer, met de plugin en de firmware allebei geïnstalleerd, brand het ‘lampje’ binnen ScratchX nu groen. Je kunt de voorbeeld codes bij de kaartjes gaan gebruiken. Wiehoe!

Laat ons weten wat je ervan vindt! Vinden we leuk.

 

Marten Hazelaar (@mhazelaar)

Per-Ivar Kloen (@___pi)